Tijdige opvolging na ontslag uit psychiatrie blijft bij meerderheid patiënten uit
Slechts 1 op de 6 patiënten consulteert binnen de 7 dagen na ontslag uit een psychiatrisch ziekenhuis een huisarts. Dat blijkt uit een studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen die 20.559 psychiatrische opnames analyseerde. Nochtans is tijdige medische opvolging na ontslag uit de psychiatrie essentieel om zorgcontinuïteit en zo ook duurzaam herstel te bevorderen. Daarom pleiten de Onafhankelijke Ziekenfondsen (Helan in Vlaanderen) voor een betere afstemming tussen verschillende zorgactoren en voor een gecoördineerd medisch nazorgtraject post-ontslag.
8 oktober 2026
Aantal heropnames blijft hoog
De cijfers van de studie tonen dat het risico op heropname in de psychiatrie aanzienlijk is:
- Binnen de dertig dagen na ontslag wordt 16,5% van de patiënten opnieuw opgenomen.
- Zes maanden na ontslag loopt dit percentage op tot 33,7%.
Heropnames in de psychiatrie zijn niet alleen het gevolg van de klinische situatie van de patiënt. Ook sociale factoren en organisatorische aspecten van de zorg spelen een rol. Het risico op heropname in de psychiatrie binnen de dertig dagen hangt samen met verschillende indicatoren. Zo hebben:
- Personen die langdurig arbeidsongeschikt zijn of de erkenning hebben van persoon met een handicap hebben een hoger risico +21%
- Een langere opname (langer dan de mediaan van 23 dagen) verhoogt het risico +23%
- Mensen die in de periode voorafgaand aan de opname al psychofarmaca gebruikten 22% meer risico
- Vrouwen meer kans dan mannen +23%
Uit de cijfers van de studie blijkt ook dat mensen die in de psychiatrie worden opgenomen vaker sociaaleconomisch kwetsbaar zijn:
- 39,5% heeft een verhoogde tegemoetkoming (VT) ten opzichte van 13% van de totale bevolking.
- Het aandeel langdurig arbeidsongeschikten is 29,2% tegenover 4% van de totale bevolking.
Tijdige medische opvolging voor amper 1 op 6
De studie werpt nieuw licht op de zorgcontinuïteit na psychiatrische opname in België. Die continuïteit blijkt cruciaal want het ontbreken van tijdige ambulante opvolging na ontslag verhoogt het risico op heropname en benadrukt zo het belang van toegankelijke en goed afgestemde zorgtrajecten.
De cijfers tonen een duidelijke breuk in de zorgcontinuïteit na ontslag uit de psychiatrie: Slechts 17,3% van de patiënten gaat binnen de 7 dagen na ontslag naar de huisarts, als er geen contact was binnen de 7 dagen verhoogt dit het heropnamerisico met 15%.
“De periode vlak na ontslag uit een psychiatrisch ziekenhuis is een cruciaal scharniermoment in het herstelproces. Een snelle en kwaliteitsvolle ambulante opvolging is dan essentieel om herstel alle kansen te geven en de zorgcontinuïteit te waarborgen. Daarom moet de nazorg al tijdens de opname worden voorbereid, met bijzondere aandacht voor een tijdig eerste contact met ambulante zorgverleners, om vermijdbare heropnames en andere kritieke situaties te voorkomen,” legt Saerens uit.
Figuur 1: Consult of contact met huisarts voor en na psychiatrische opname
Aanbevelingen van de Onafhankelijke Ziekenfondsen
Om de zorg voor psychiatrische patiënten te verbeteren en de zorgcontinuïteit te verhogen, formuleren de Onafhankelijke Ziekenfondsen volgende aanbevelingen:
- Garandeer dat elke patiënt binnen een korte, duidelijk gedefinieerde termijn (bijv. binnen 7 dagen) contact heeft met een ambulante zorgverlener. Dit moet voorbereid worden vanuit de opname en gekoppeld zijn aan een tijdige informatieoverdracht.
- Organiseer structurele zorgcoördinatie voor patiënten met complexe noden door per patiënt één vaste zorgcoördinator aan te wijzen (bv. huisarts, lid van een mobiele equipe, of andere professional), die verantwoordelijk is voor opvolging na ontslag en afstemming tussen zorg- en welzijnsactoren. Veranker deze coördinerende rol in een zorgpad en voorzie hiervoor structurele financiering waar nodig.
- Versterk structureel de capaciteit en toegankelijkheid van eerstelijns- en gespecialiseerde ambulante GGZ om wachttijden te reduceren en te vermijden dat ontslag uit opname leidt tot zorgbreuken of vermijdbare heropname.
Over de studie
In totaal werden 20.559 psychiatrische opnamen bij leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen geanalyseerd voor de periode 2022-2023. Daarvan vond 52,3% plaats in de psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen en 47,7% in psychiatrische ziekenhuizen.
Met deze studie willen de Onafhankelijke Ziekenfondsen een data-leemte opvullen: het gebrek aan gevalideerde indicatoren rond de continuïteit van psychiatrische zorg op basis van administratieve data in België.
📌 De volledige studie via deze link
📌 Bekijk onze infographic over het topic
