Antibioticagebruik blijft dalen, maar niet alle antibiotica worden correct ingezet

Het antibioticagebruik bij de 2,4 miljoen leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen blijft dalen, na een sterke toename in de jaren na de coronapandemie. Toch worden bepaalde antibiotica nog te vaak gebruikt in verhouding tot de Belgische en Europese streefdoelen. Naar aanleiding van de Europese Antibioticadag en de Wereldwijde Bewustmakingsweek rond antimicrobiële resistentie pleiten de Onafhankelijke Ziekenfondsen (met Helan in Vlaanderen) daarom voor verdere ondersteuning van zorgverleners om antibiotica doelmatig voor te schrijven en de keuze van het antibioticum beter af te stemmen op de geldende richtlijnen.

9 november 2026

De daling zet zich verder

Tussen juli 2025 en juni 2026 kreeg 28,6% van de leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen minstens één antibioticum afgeleverd in een openbare apotheek. Dat is een relatieve daling van 5% tegenover de voorgaande periode van twaalf maanden. Tegenover 2018–2019, het laatste jaar vóór de coronapandemie, bedraagt de daling 13%.
Ook het totale volume afgeleverde antibiotica neemt af. Tussen juli 2025 en juni 2026 daalde dat volume met 0,8 miljoen standaarddagdosissen (DDD), of 5,8% tegenover de voorgaande periode van twaalf maanden.

De cijfers tonen een positieve evolutie, maar we moeten verder inspanningen blijven leveren. De Europese Unie wil het totale antibioticagebruik bij mensen tegen 2030 namelijk met 20% verminderen ten opzichte van 2019. Die doelstelling is nog niet bereikt.

Meer aandacht voor correct gebruik antibioticum

“Dat het antibioticagebruik daalt, is positief. Maar het is minstens even belangrijk dat we antibiotica correct voorschrijven. De cijfers tonen dat er nog ruimte is om de keuze van antibiotica beter af te stemmen op de geldende richtlijnen”, zegt Evelyn Macken, experte geneesmiddelen bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen.

Amoxicilline zonder clavulaanzuur wordt vaker gebruikt. De streefverhouding tussen amoxicilline zonder clavulaanzuur en amoxicilline met clavulaanzuur is 80/20. In de huidige cijfers bedraagt die verhouding 54/46. Sinds 2023 is er wel een lichte verbetering zichtbaar.
Antibiotica uit de tweede lijn worden nog te vaak gebruikt. Ze vertegenwoordigen 41% van het gebruik, terwijl de streefwaarde 20% bedraagt. Deze antibiotica zijn doorgaans bedoeld voor situaties waarin een behandeling uit de eerste lijn niet geschikt is.
Er is echter ook goed nieuws: een belangrijke doelstelling werd wel bereikt. De antibiotica die door de WHO worden geïdentificeerd als “Access”, antibiotica die doeltreffend zijn tegen veelvoorkomende infecties en met een laag risico op resistentie, maken inmiddels 72 % het totale volume uit. Daarmee wordt de streefwaarde van 65% ruimschoots overschreden.
Voor chinolonen wordt de doelstelling behaald bij terugbetaalde afleveringen. Voor deze groep antibiotica gelden in België sinds 2018 beperkingen op de terugbetaling. Het aandeel chinolonen ligt met 2% onder de doelstelling van 5%.

Koers aanhouden

België heeft al verschillende maatregelen genomen om het gebruik van antibiotica te verbeteren. Sinds 2021 loopt het nationale actieplan ‘One Health’, dat antimicrobiële resistentie aanpakt vanuit een brede benadering. Daarbij wordt rekening gehouden met de samenhang tussen menselijke gezondheid, diergezondheid en het milieu. Daarnaast zijn kwaliteitsindicatoren voor doelmatig voorschrijven en individuele feedback rond het voorschrijven van antibiotica ingevoerd.

Vanaf 2027 zullen de aflevering en tarifering van antibiotica beter worden afgestemd op de behandelingsduur. Zo kunnen de afgeleverde hoeveelheden beter aansluiten bij wat de patiënt nodig heeft.

Om verdere vooruitgang te boeken, formuleren de Onafhankelijke Ziekenfondsen 3 aanbevelingen:

Huisartsen ondersteunen met beslissingsondersteunende tools en inzetten op andere determinanten die voorschrijfgedrag kunnen beïnvloeden, zoals training van vaardigheden voor communicatie en gedeelde besluitvorming met patiënten.
De rol van apothekers versterken. Zij kunnen patiënten informeren over het juiste gebruik van antibiotica en over de risico’s van het opnieuw gebruiken van restanten uit een eerdere behandeling.
Het publiek blijven informeren over preventie, vaccinatie wanneer die aangewezen is en de risico’s van onoordeelkundig antibioticagebruik.

Over deze studie

De Onafhankelijke Ziekenfondsen analyseerden het antibioticagebruik bij hun 2,4 miljoen leden op basis van gegevens over terugbetaalde geneesmiddelen die via de openbare apotheek werden afgeleverd. De analyse bestrijkt de periode van juli 2025 tot en met juni 2026 en vergelijkt de resultaten met eerdere referentieperiodes.

De analyse brengt zowel het aandeel leden dat minstens één antibioticum kreeg afgeleverd als het totale antibioticaverbruik en het type voorgeschreven antibiotica in kaart. De resultaten hebben betrekking op afleveringen via de openbare apotheek.

📌De volledige studie via deze link

📌Bekijk onze infographic over het topic

📌 De belangrijkste bevindingen in 60 seconden