Actieplan voor mantelzorgers: een stap vooruit, maar nog geen volwaardig statuut
De federale regering heeft een nieuw actieplan voorgesteld om mantelzorgers beter te ondersteunen. De Onafhankelijke Ziekenfondsen reageren positief. De vereenvoudiging van de erkenningsprocedure, betere informatie en ondersteuning, meer opleidingsmogelijkheden en de erkenning van mantelzorgers als volwaardige partners in de zorg zijn belangrijke stappen vooruit.
3 juli 2026
Meer erkenning en ondersteuning voor mantelzorgers
Mantelzorgers zijn onmisbaar. Elke dag ondersteunen zij een partner, ouder, kind, familielid of vriend die zorg nodig heeft. Daarom is het belangrijk dat zij de ondersteuning krijgen die ze verdienen.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen zijn tevreden dat het actieplan inzet op administratieve vereenvoudiging, een centrale toegang tot informatie en een betere ondersteuning van mantelzorgers. Ook de uitbreiding van de erkenning naar mantelzorgers van personen met psychische gezondheidsproblemen, de verdere flexibilisering van het mantelzorgverlof, de aandacht voor opleidingen en de grotere betrokkenheid van mantelzorgers als volwaardige partner in het zorgtraject zijn belangrijke stappen vooruit. Daarnaast is het positief dat zorgverleners mantelzorgers sneller zullen herkennen en hen gemakkelijker kunnen doorverwijzen naar passende ondersteuning.
Ook de versterkte rol van de sociale diensten van de ziekenfondsen is een goede zaak. Zij zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor mantelzorgers en kunnen hen proactief informeren, begeleiden en ondersteunen.
Verder steunen de Onafhankelijke Ziekenfondsen de ambitie om de informatie en sensibilisering rond mantelzorg beter op elkaar af te stemmen tussen de verschillende overheden. De aangekondigde KCE-studie naar de onvervulde gezondheidsnoden van mantelzorgers kan bovendien waardevolle inzichten opleveren om het beleid verder uit te bouwen.
Eindelijk opgepikt
Opvallend is dat het actieplan in grote mate aansluit bij de aanbevelingen uit de evaluatie die de FOD Sociale Zekerheid in 2021 samen met de ziekenfondsen en de mantelzorgverenigingen uitvoerde. Dat toont aan dat eerdere analyses vandaag hun weg vinden naar het beleid.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen zijn ook tevreden dat de federale overheid de dialoog met de ziekenfondsen, mantelzorgverenigingen en andere betrokken actoren wil verderzetten. Die samenwerking is essentieel om de maatregelen op een coherente en doeltreffende manier uit te voeren.
Fundamentele uitdagingen nog te tackelen
Tegelijk blijven een aantal fundamentele uitdagingen liggen. Zo komt er nog altijd geen volwaardig statuut voor mantelzorgers. Hoewel de erkenning eenvoudiger en beter ondersteund wordt, zijn er geen bijkomende sociale rechten of voordelen voorzien, behalve het bestaande mantelzorgverlof. Voor veel mantelzorgers blijft dat een gemiste kans.
Daarnaast ontbreekt een duidelijke uitvoeringskalender. Om de aangekondigde maatregelen effectief te realiseren, is een concrete planning met duidelijke prioriteiten noodzakelijk.
Daarnaast is er ruimte om het mantelzorgverlof verder te verbeteren. Sinds 1 juli kan het verlof per week worden opgenomen, maar een opname per dag zou nog beter aansluiten bij de dagelijkse realiteit van mantelzorgers.
Tot slot vragen de Onafhankelijke Ziekenfondsen dat ook de gewesten hun verantwoordelijkheid opnemen. Meer respijtzorg, een betere toegang tot thuiszorg, voldoende opvangmogelijkheden en plaatsen in residentiële voorzieningen blijven cruciale hefbomen om mantelzorgers duurzaam te ondersteunen. Ook een ruimer aanbod aan lotgenoten- en ondersteuningsgroepen blijft noodzakelijk.
Van intentie naar impact
Het actieplan bevat heel wat positieve intenties en vormt een belangrijke stap in de erkenning van mantelzorgers. Nu komt het erop aan de aangekondigde maatregelen snel en concreet uit te voeren. Alleen met duidelijke engagementen, voldoende samenwerking tussen alle beleidsniveaus en bijkomende rechten voor mantelzorgers kan het plan uitgroeien tot een echte versterking van de positie van de honderdduizenden mensen die elke dag informele zorg opnemen.
